Lichaamstaal tijdens presentaties

Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 26-09-2026.

Een presentatie draait nooit alleen om wat je zegt. Je kunt een sterk verhaal hebben, maar je lichaam doet óók mee. Als je wegkijkt, achter een lessenaar verdwijnt of voortdurend met een pen klikt, leidt dat af van je boodschap.  

Tijdens een presentatie doet je publiek namelijk meer dan alleen luisteren naar wat je zegt. Mensen kijken ook naar je houding, bewegingen en andere lichaamstaal. Klopt wat ze zien met wat ze horen, dan versterkt dat je verhaal. 

Daarom is lichaamstaal tijdens een presentatie misschien wel net zo belangrijk als je woorden. Goede lichaamstaal helpt je om belangrijke punten meer nadruk te geven. Ook kom je betrokken en geloofwaardig over als je woorden en gedrag bij elkaar passen. 

In dit artikel lees je hoe je je non-verbale communicatie bewust inzet tijdens een presentatie. Van oogcontact en houding tot gebaren, beweging en zenuwtrekjes. 

Maak oogcontact

Oogcontact is één van de snelste manieren om verbinding te maken met je publiek. Toch kijken veel sprekers wel de zaal in, maar zonder iemand echt aan te kijken. Ze scannen vooral: links, midden, rechts, en weer terug. 

Dat voelt misschien veilig, maar er ontstaat geen écht contact. 

Probeer in plaats daarvan korte momenten van echt oogcontact te maken. Kijk één persoon een paar seconden aan, maak je zin af en ga dan rustig door naar iemand anders. 

Oogcontact betekent trouwens niet dat je iemand minutenlang strak hoeft aan te staren. Daar wordt niemand beter van. Het doel is om mensen het gevoel geven dat je van mens tot mens tegen hen spreekt. 

Sta zichtbaar stevig

Waar je staat, bepaalt hoeveel lichaamstaal je publiek kan zien. Achter een tafel of lessenaar verdwijnen je handen en een groot deel van je houding uit beeld. Dat maakt je minder expressief en vaak ook minder benaderbaar. 

Ga daarom, als het kan, naast of voor de lessenaar staan. Zorg dat je voeten stevig op de grond staan, ongeveer op heupbreedte. Vanuit zo’n houding kun je makkelijker ademen, rustiger spreken en natuurlijker bewegen. 

Moet je toch achter een lessenaar staan, bijvoorbeeld door een vaste microfoon? Kijk dan wat je praktisch kunt aanpassen. Misschien kan de lessenaar iets opzij of kun je de microfoon anders plaatsen. 

Gebruik gebaren die iets toevoegen

Gebaren werken goed als ze iets toevoegen. Ze kunnen structuur geven, verschillen duidelijk maken of een punt extra nadruk geven. Bijvoorbeeld:

• Je noemt drie argumenten en telt ze rustig af met je vingers 

• Je beschrijft groei en laat met je hand een stijgende lijn zien 

• Je maakt een tegenstelling zichtbaar door links en rechts in de ruimte te gebruiken 

Goede gebaren ontstaan vaak vanzelf als je betrokken bent bij je verhaal. Probeer het dus niet te forceren. En je hoeft ook zeker bij elke zin vijf grote handgebaren te maken. Je geeft een presentatie, je bent geen vliegtuig naar de gate aan het leiden. 

Beweeg met een reden

Beweging maakt een presentatie levendiger. Maar alleen als je beweging aansluit bij wat er in je verhaal gebeurt. Bijvoorbeeld: 

• Loop naar een andere plek wanneer je een nieuw onderdeel van je verhaal begint 

• Zet een stap naar voren als je een belangrijke vraag stelt 

• Of beweeg juist even niet wanneer je een kernzin uitspreekt 

Wat je wilt voorkomen, is doelloos bewegen. Denk aan heen en weer wiegen, van het ene been op het andere stappen of steeds hetzelfde rondje lopen. Dat soort bewegingen leiden eerder af van je boodschap dan dat ze je helpen. 

Een handige richtlijn is: beweeg bij overgangen, sta stil bij belangrijke punten. 

Laat je gezicht meedoen

Ook je gezicht vertelt een verhaal. Een glimlach bij binnenkomst helpt om de spanning te breken voor jou én voor je publiek. Een geïnteresseerde blik maakt een vraag uitnodigender. Een serieus gezicht kan een belangrijk punt gewicht geven. 

Ook hier hoef je niets te overdrijven. Je hoeft geen theatermasker op te zetten. Maar wees je ervan bewust dat een neutraal gezicht op afstand soms streng of ongeïnteresseerd kan overkomen. Zeker als je zenuwachtig of geconcentreerd bent, hebben veel mensen de neiging te fronsen of een beetje bozig te kijken. En dat is zonde. 

Begin je presentatie daarom niet meteen met praten terwijl je nog met je laptop, klikker of aantekeningen bezig bent. Neem eerst je plek in. Kijk de zaal in. Adem rustig. Glimlach. En begin dan pas. Vaak maakt dat al alle verschil. 

Ook je skills verbeteren?

Volg de training ‘Spreken in het Openbaar’

Bekijk deze training

Leer je zenuwtrekjes kennen

Vrijwel iedereen doet iets bijzonders onder spanning. De een klikt met een pen. De ander friemelt aan een ring of horloge. Weer een ander stopt de handen in de zakken, kijkt steeds naar het plafond of wiegt op de voeten. 

Dat is op zichzelf geen ramp. Het wordt vooral vervelend als dezelfde beweging steeds terugkomt en daardoor aandacht gaat trekken. Veelvoorkomende zenuwtrekjes zijn:

• Spelen met een pen, clicker, sleutels of sieraden 

• Je handen verstoppen in je zakken of achter je rug 

• Steeds van je ene op je andere been bewegen 

• Heen en weer wiegen 

• Naar de muur, vloer of het plafond praten 

• Je blik fixeren op één veilige persoon 

• Aan je haar, kleding of microfoon zitten 

Daarom werkt oefenen met gerichte feedback zo goed. Vraag iemand eens om je verhaal volledig te negeren en alleen naar je lichaamstaal te kijken. Je kunt jezelf ook kort opnemen. Niet altijd gezellig om terug te kijken, wel behoorlijk leerzaam. 

Vergeet je stem niet

Strikt genomen is je stem geen lichaamstaal, maar het hoort wel bij je non-verbale communicatie. Je publiek hoort namelijk meer dan je woorden. Het hoort je tempo, volume, pauzes en energie. Let bijvoorbeeld op het volgende:

• Spreek rustig genoeg, zodat mensen je kunnen volgen 

• Wissel je tempo af om je verhaal levendig te houden 

• Gebruik pauzes na belangrijke zinnen 

• Praat hoorbaar, maar ga niet schreeuwen 

• Articuleer duidelijk, vooral bij grotere groepen 

• Gebruik eenvoudige taal en vermijd onnodig jargon 

Veel sprekers gaan sneller praten als ze zenuwachtig zijn. Daardoor verliezen ze rust en overtuigingskracht. Een pauze voelt voor jou vaak langer dan voor je publiek. Durf dus stiltes te laten vallen. 

Je publiek heeft dan tijd om je punt te verwerken. En jij krijgt gratis een moment om adem te halen. 

Check de ruimte voordat je begint

Goede lichaamstaal wordt een stuk lastiger als je ondertussen kabels ontwijkt, een scherm blokkeert of ontdekt dat je clicker op de andere kant van de zaal ligt. Kom daarom op tijd en bekijk de ruimte voordat je publiek binnenkomt. Let vooral op deze punten: 

• Kan iedereen het scherm én jou goed zien? 

• Zijn er obstakels tussen jou en het publiek? 

• Werkt alle techniek? 

• Waar liggen je aantekeningen? 

• Kun je bewegen zonder over kabels te stappen? 

• Staat de lessenaar op een handige plek? 

Een goede check voorkomt dat je tijdens je presentatie wordt opgeslokt door praktische problemen. Daardoor houd je meer aandacht over voor je publiek. 

Test je microfoon

Een microfoon helpt je verstaanbaar te zijn, maar kan je ook beperken. Zeker als hij vastzit aan een lessenaar of kabel. Test daarom vooraf hoe de microfoon werkt en hoeveel bewegingsruimte je hebt. Belangrijk: ga met een microfoon niet onnatuurlijk hard praten. Spreek op je normale volume en laat de techniek het werk doen. 

Blijf vooral jezelf

Wat je ook doet, de belangrijkste regel is: blijf altijd jezelf. De beste lichaamstaal voor jou is de lichaamstaal die het beste bij jou past. Zo, zet die maar op een tegeltje. Heb je veel energie? Laat dat zien. Ben je van jezelf rustig? Ook goed. Vraag jezelf daarom bij elke keuze af: 

• Helpt dit mijn publiek om mij beter te volgen? 

• Past dit bij wat ik wil zeggen? 

• Voelt dit natuurlijk genoeg om vol te houden? 

Als het antwoord ja is, zit je goed. 

Tot slot

Een goede lichaamstaal is net zo belangrijk als de woorden die je uitspreekt. Gebruik daarom deze checklist voordat je een presentatie geeft: 

• Sta zichtbaar, zonder onnodig achter een lessenaar te verdwijnen 

• Weet waar je kan bewegen en waar je beter kan stilstaan 

• Maak bewust oogcontact met verschillende mensen in de zaal 

• Maak gebaren die je verhaal ondersteunen 

• Ken je belangrijkste zenuwtrekjes 

• Zorg dat je stemvolume, tempo en pauzes bij de ruimte passen 

• Test de techniek, microfoon en clicker 

• Neem een moment rust voordat je begint en haal een paar keer diep adem 

Lichaamstaal verbeteren begint met zien wat je nu al doet. Tijdens het presenteren heb je daar zelf namelijk verrassend weinig zicht op. Daarom helpt oefenen met feedback zo goed. Je ontdekt wat al werkt, wat afleidt en waar je meer rust of overtuiging kunt toevoegen. 

Wil je daar gericht mee oefenen? In onze training Presenteren werk je met situaties uit je eigen praktijk. We kijken niet alleen naar wat je vertelt, maar ook naar hoe je het vertelt. Je krijgt concrete feedback op je verhaal, opbouw, stem en lichaamstaal, zodat je een manier van presenteren ontwikkelt die werkt én bij jou past. 

Bekijk hier de eerstvolgende trainingsdata en schrijf je in.