Respectvol feedback geven met de STATE-methode

Zo geef je voortaan feedback die leidt tot échte gedragsverandering

Dit artikel is voor het laatst bijgewerkt op 23-09-2026.

Feedback geven lijkt eenvoudig: je benoemt wat je ziet, vertelt wat daarvan het effect is en maakt een nieuwe afspraak. Toch lopen feedbackgesprekken regelmatig vast. Vaak komt dat omdat degene tegenover je iets anders hoort dan jij bedoelt. 

Jij zegt iets over gedrag. De ander hoort misschien iets over diens inzet, professionaliteit of persoonlijkheid. 

Voor je het weet, gaat het gesprek niet meer over bijvoorbeeld een gemiste afspraak. Jullie discussiëren over de werkdruk, andere collega’s en de vraag of jouw feedback eigenlijk wel terecht is. 

In dit artikel gaan we dieper in op de STATE-methode om feedback te geven. Deze methode helpt je om duidelijk te zeggen wat je ziet en denkt, zonder jouw interpretatie als absolute waarheid te presenteren. Daarmee verandert feedback van een eenzijdige beoordeling in een gezamenlijk onderzoek. 

Waarom feedback zo snel weerstand oproept

Feedback gaat bijna nooit alleen over feiten. Wanneer je zegt dat iemand een deadline heeft gemist, kan diegene horen dat je hem onbetrouwbaar vindt, terwijl je dat misschien wel niet zo zwaar bedoelt. 

Mensen maken niet altijd een scherp onderscheid tussen feedback over wat zij doen en feedback over wie zij zijn. 

Daar komt bij dat we onze waarneming vaak verwarren met onze interpretatie. 

Zinnen als deze klinken misschien feitelijk, maar zijn het niet. Het zijn conclusies die je trekt uit gedrag dat je hebt gezien: 

• ‘Je neemt geen verantwoordelijkheid.’ 

• ‘Je luistert niet naar anderen.’ 

• ‘Je communiceert onduidelijk.’ 

Zodra je zo’n conclusie als feit presenteert, moet de ander zich bijna wel verdedigen. Niet alleen het gedrag, maar ook diens intentie of karakter lijkt ter discussie te staan. 

Vijf vragen voordat je feedback geeft

Een goed feedbackgesprek begint vaak al voor het gesprek zelf. Stel jezelf vooraf deze vijf vragen: 

1. Wat heb ik daadwerkelijk gezien of gehoord?
2. Welke betekenis geef ik daar zelf aan? 
3. Welke informatie heb ik mogelijk nog niet? 
4. Ben ik bereid mijn interpretatie bij te stellen? 
5. Wat wil ik dat het gesprek oplevert? 

Een zesde vraag kan confronterend maar nuttig zijn: ‘Wil ik de ander begrijpen, of wil ik vooral bewijzen dat ik gelijk heb?’ 

Wat is de STATE-methode?

STATE is een manier om je mening, zorg of feedback bespreekbaar te maken. De letters staan voor vijf onderdelen: 

S: Share your facts

Begin met de concrete feiten die je hebt waargenomen. Welke afspraken, momenten of voorbeelden kun je benoemen? Wanneer je begint met een feit, vermijd je dat het gesprek direct over jouw oordeel gaat. Bijvoorbeeld: 

‘De afgelopen twee weken zijn drie documenten na de afgesproken datum aangeleverd.’

Dat is iets anders dan: ‘Je neemt deadlines niet serieus.’ 

T: Tell your story

Vertel vervolgens welke betekenis jij aan die feiten geeft. Je interpretatie is belangrijk, omdat daarin meestal de reden zit waarom je het gesprek voert. Maak alleen duidelijk dat het om jóuw interpretatie gaat. Bijvoorbeeld: 

‘Daardoor merk ik dat ik minder goed op de planning durf te vertrouwen.’ 

Je maakt daarmee onderscheid tussen wat er is gebeurd en het verhaal dat jij daarover hebt gevormd. 

A: Ask for others’ paths

De derde stap is om de ander uit te nodigen om zijn of haar perspectief te delen. MAar dit werkt alleen als je werkelijk bereid bent informatie te horen die jouw beeld kan veranderen. Bijvoorbeeld:

‘Hoe ervaar je dit aan jouw kant?’ 

T: Talk tentatively

Breng je interpretatie met enige voorzichtigheid. Dat betekent dat je ruimte laat voor de mogelijkheid dat je iets niet hebt gezien of verkeerd hebt begrepen. Bijvoorbeeld: 

• ‘Ik krijg de indruk dat…’ 

• ‘Op mij komt het over alsof…’ 

• ‘Ik vraag me af of…’ 

Je bent helder over wat je denkt, zonder te doen alsof jouw interpretatie de enige mogelijke waarheid is. 

E: Encourage testing

De laatste stap is om actief te vragen om jouw beeld te toetsen, aan te vullen of tegen te spreken. Bijvoorbeeld:

• ‘Herken je dit?’ 

• ‘Wat zie jij anders?’ 

• ‘Welke informatie mis ik nog?’ 

Dit gaat verder dan vragen of de ander snapt wat je bedoelt. Met die vraag controleer je vooral of je boodschap is aangekomen. Met Encourage testing nodig je de ander uit om invloed uit te oefenen op het gesprek. 

Leren hoe je met STATE feedback kan geven?

Volg de training Effectieve Gespreksvoering

Bekijk deze training

Van oordeel naar onderzoek

Een ander voorbeeld. Stel dat een collega anderen regelmatig onderbreekt tijdens een teamoverleg. Je zou kunnen zeggen: 

‘Je luistert onvoldoende naar anderen en neemt te veel ruimte in.’ 

De boodschap is duidelijk, maar bevat twee subjectieve interpretaties. Je weet niet zeker of de collega niet luistert. Ook ‘te veel ruimte’ is een beoordeling. Met STATE kan het gesprek zo beginnen: 

• S: Share your facts: ‘Tijdens het overleg van maandag onderbrak je Miriam en Daan voordat zij hun punt hadden afgemaakt.’ 

• T: Tell your story: ‘Daardoor kreeg ik de indruk dat er weinig ruimte was voor hun bijdrage.’ 

• A: Ask for others’ paths: ‘Hoe heb jij dat overleg ervaren?’ 

• T: Talk tentatively: ‘Misschien zie ik iets over het hoofd, maar het kwam op mij over alsof je snel de regie wilde pakken.’ 

• E: Encourage testing: ‘Herken je dat, of kijk jij er anders naar?’ 

De collega krijgt hierdoor ruimte om een punt in te brengen. Misschien probeerde hij bijvoorbeeld met alle goede wil het tempo in het gesprek te houden, omdat het uitliep. Dat verandert het gesprek, waarna je samen kunt onderzoeken hoe het voortaan anders kan. Zo ontstaat daadwerkelijke positieve verandering. 

Waarom vooral de A en E belangrijk zijn 

Veel feedbackmodellen helpen je om je boodschap duidelijk op te bouwen. Dat is nuttig, maar het risico op eenrichtingsverkeer blijft: jij hebt iets waargenomen, jij hebt daar een conclusie aan verbonden en de ander moet daar iets mee. 

De A en E voegen gelijkwaardigheid toe. 

Met de A vraag je naar informatie die jij nog niet hebt. Met de E geef je de ander bovendien expliciet de mogelijkheid om jouw interpretatie te betwijfelen. Je zegt in feite:

‘Dit is wat ik heb gezien en dit is de betekenis die ik eraan geef. Maar mijn beeld kan onvolledig zijn. Help me begrijpen wat hier werkelijk speelt.’ 

Je moet dus vanuit oprechtheid bereid zijn je oordeel te herzien. Mensen voelen meestal goed aan of je werkelijk nieuwsgierig bent, of alleen wacht tot je zelf weer verder kunt praten. 

Wat doe je als de ander in de verdediging schiet?

Ook wanneer je STATE zorgvuldig toepast, kan iemand defensief reageren. De verleiding is dan groot om je feedback verder te onderbouwen met méér argumenten en uitleg.

Dat werkt vaak averechts, want dat voelt als meer bewijs dat jouw oordeel tóch al vastligt. Probeer daarom eerst te onderzoeken wat de reactie van de ander je vertelt: 

‘Ik hoor dat jij de situatie anders ziet. Ik vertel hoe het op mij overkwam, maar ik wil jouw kant ook begrijpen. Kun je me meenemen in wat er volgens jou gebeurde?’ 

Wanneer je merkt dat de boodschap iemand persoonlijk raakt, kun je dat ook benoemen: 

‘Mijn bedoeling is niet om jouw inzet ter discussie te stellen. Ik wil het hebben over deze situaties en begrijpen wat we anders kunnen organiseren.’ 

Daarmee herstel je eerst voldoende veiligheid, om er daarna weer over te kunnen praten. 

Het kan natuurlijk altijd zo zijn dat een gesprek verder uit de bocht vliegt. In dit artikel gaan we dieper in op waarom gesprekken vastlopen, hoe je een vastgelopen gesprek herkent en wat je vervolgens kunt doen om de relatie en het inhoudelijke gesprek weer vooruit te helpen. 

Wanneer is STATE minder geschikt?

STATE is vooral waardevol wanneer er meerdere perspectieven mogelijk zijn en je samen wilt begrijpen wat er speelt. Het model past goed wanneer:

• je feedback voor een deel op interpretatie berust; 

• je nieuwsgierig bent naar de intentie achter gedrag; 

• je de samenwerking wilt verbeteren; 

• je een patroon wilt onderzoeken; 

• je wilt voorkomen dat het gesprek een debat wordt. 

Soms moet je echter duidelijk begrenzen. Bijvoorbeeld wanneer een veiligheidsregel is overtreden, gedrag respectloos is of een formele afspraak niet onderhandelbaar is. Dan kun je zeggen:

‘Deze opmerking is niet acceptabel. Ik wil dat dit niet opnieuw gebeurt.’ 

Je hoeft een heldere norm niet voorzichtig te verpakken. Je kunt daarna nog steeds vragen wat er speelde en onderzoeken wat nodig is om herhaling te voorkomen. Maar ruimte geven aan een ander perspectief betekent niet dat iedere grens of afspraak opnieuw ter discussie moet staan. 

Tot slot

Oefen zelf met het STATE-model. Neem een feedbackzin die je binnenkort wilt uitspreken. Bijvoorbeeld: 

‘Je communiceert niet goed.’ 

Dat is duidelijk, maar daar kan de ander nog ongeveer alles onder verstaan. Schrijf eerst op welk concreet gedrag daaronder zit: 

‘Bij de laatste twee wijzigingen hoorde het team het pas nadat de planning al was aangepast.’ 

Maak daar vervolgens een STATE-versie van: 

S: Bij de laatste twee wijzigingen hoorden wij het pas nadat de planning al was aangepast. 

T: Daardoor kreeg ik de indruk dat we als team pas laat werden meegenomen, waardoor we niet meer konden meedenken. 

A: Hoe is dit aan jouw kant gegaan? 

T: Misschien mis ik een deel van de context. 

E: Herken je het effect dat ik beschrijf, of zie jij dat anders? 

Je hoeft de vijf stappen niet in ieder gesprek als een boodschappenlijstje af te werken. STATE is geen script dat je woord voor woord moet volgen. Het is vooral een manier van denken: 

• Begin bij wat je daadwerkelijk weet; 

• Maak duidelijk welke betekenis jij daaraan geeft; 

• Wees nieuwsgierig naar wat jij nog niet ziet; 

• Presenteer je interpretatie niet als absolute waarheid; 

• Nodig de ander uit om jouw beeld te toetsen. 

In de training ‘Effectieve gespreksvoering’ werken we aan deze vaardigheid aan de hand van echte casussen uit jouw dagelijkse praktijk. 

Na de training herken je wat een gesprek nodig heeft om verder te komen. Je leert een boodschap overbrengen die goed landt bij je gesprekspartner. Daarnaast leer je omgaan met een gesprekspartner die in de verdediging schiet of emotioneel wordt. 

Bekijk hier de training en de eerstvolgende trainingsdata.