Omgaan met dominante personen in gesprekken

Wat er gebeurt in gesprekken met dominante personen en wat je eraan kunt doen

Voor veel mensen zijn gesprekken met dominante personen niet alleen lastig, maar ook ontregelend. Bijvoorbeeld wanneer iemand harder gaat praten en zo de overhand krijgt, waardoor jij niet toekomt aan wat jij belangrijk vindt. Je gaat sneller praten, wordt scherper dan je wilt, of valt juist stil. Met als gevolg dat je niet uit het gesprek haalt wat je wilde.

Dit soort gesprekken kost vaak veel energie voor degene die minder dominant is. Het wordt dan namelijk lastiger om bijvoorbeeld:

• Regie te houden over het gesprek
• Een veilige setting te behouden
• Gezamenlijke besluiten en afspraken te maken
• Eigen inbreng te geven

En hoe minder dat lukt, hoe harder je het gaat proberen. En dus hoe meer energie het kost. Dit artikel helpt je om anders naar dominantie te kijken. Ook laten we zien hoe je in je volgende gesprek anders met dominantie kan omgaan. Hoe je als voorzitter van een vergadering omgaat met dominante deelnemers, lees je hier.

Dit artikel is onderdeel van een reeks artikelen over gespreksvaardigheden. Benieuwd naar de rest? Hier vind je een overkoepelend artikel waarin we alle onderwerpen en de samenhang ertussen toelichten.

Van gelijkwaardig gesprek naar interne worsteling

Gesprekken met dominante personen zijn niet alleen lastig om wat de ánder doet. Wat het nog lastiger maakt, is wat er bij jou intern gebeurt.

Als eerste verschuift vaak je aandacht. Die gaat van de inhoud van het gesprek naar het gedrag van de ander. Wie dominant spreekt, bepaalt het tempo en de richting van het gesprek. En wie dit tempo niet automatisch volgt, raakt al snel het gevoel van invloed kwijt. Het gesprek wordt iets wat je moet bijhouden, in plaats van iets waar je actief aan deelneemt. Hierdoor wordt het een interne worsteling. Dit uit zich vaak op vijf manieren:

1. Je zelfbewustzijn stijgt. Je wordt bewuster van wat je zegt, hoe je overkomt en hoe jouw bijdrage zich verhoudt tot die van de ander.
2. Je wordt terughoudender. Je slikt ideeën in, je stelt geen vragen meer en je wordt steeds stiller.
3. Je past je aan. Je stemt in, beweegt mee en laat de ander de richting bepalen. Ook wanneer je daar inhoudelijk over twijfelt.
4. Je voelt irritatie of weerstand. Je spreekt het niet uit, maar van binnen loopt je emmer vol.
5. Je ervaart tijdsdruk. Dominante personen brengen vaak snelheid in een gesprek. Dit gaat vaak ten koste van ruimte om te denken, te wegen of een ander perspectief in te brengen. Het gesprek dendert door, terwijl jij behoefte hebt aan vertraging.

Welke van deze vijf ook van toepassing zijn, het gevolg is vaak dat je na afloop onvrede over het gesprek voelt. Je denkt terug aan wat je had willen zeggen, maar niet hebt gezegd. Je hebt het gevoel dat je veel hebt ingeleverd en daardoor voelt het gesprek in veel gevallen scheef of onaf. Hieronder gaan we dieper in op het concept ‘dominantie’ en op wat je kunt doen in gesprekken met een dominant persoon.

Dominantie als persoonlijkheidstrek

Dominantie is een persoonlijkheidstrek. Sommige mensen nemen sneller het voortouw, anderen minder snel. Sommige mensen sturen het gesprek vanzelf een bepaalde kant op, anderen niet. Dit hoeft zeker niet altijd negatief te zijn. Dominantie kan gesprekken vaak ook vooruit helpen.

Per situatie uit dominantie zich anders. Dezelfde persoon kan in de ene situatie positief daadkrachtig en helpend zijn, en in een andere negatief en moeilijk. En dat is natuurlijk ook subjectief: iedereen ervaart dingen op zijn of haar eigen manier.

In ieder geval ontstaat dominant gedrag altijd in een wisselwerking tussen persoon, situatie en gesprek. En vaak komt het naar voren wanneer er onduidelijkheid is over bijvoorbeeld het doel van het gesprek, besluitvorming of eigenaarschap.

In zulke situaties nemen mensen met een dominante aanleg sneller het initiatief om richting te geven. Voor de één kan dit voelen als negatief overheersend, voor de ander juist als iets positiefs om het gesprek werkbaar te maken.

Ook je skills verbeteren?

Volg de training ‘Effectieve Gespreksvoering’

Bekijk deze training

Dominantie als signaal

Dominant gedrag is vaak een signaal dat het gesprek iets mist, zoals helderheid, richting of gezamenlijke afstemming. Er is een bepaalde leegte in het gesprek, en de dominante persoon vult die leegte in. Soms te nadrukkelijk, maar vanuit hun rol en aanleg wellicht wél logisch.

Probeer dominantie daarom niet alleen te zien als iets wat je moet stoppen. Dan raak je verstrikt in een persoonlijk machtsspel. Probeer het gedrag in plaats daarvan te zien als informatie over het gesprek. Op basis daarvan kan je het gesprek veranderen, waarna er minder leegte is en de behoefte aan dominant gedrag zal verminderen.

Herpositioneren in plaats van corrigeren

Wanneer dominant gedrag spanning oproept, proberen veel professionals vaak om dat gedrag te corrigeren. Je spreekt diegene aan op toon, hoeveelheid spreektijd of het innemen van te veel ruimte. Maar vaak is dat niet je beste oplossing.

Deze correctie richt zich namelijk wel op zichtbaar gedrag, maar doet niets aan de omstandigheden die dit gedrag oproepen. Zoals bijvoorbeeld de opzet van het gesprek. En dan werkt corrigeren vaak niet.

Je onderdrukt het dominante gedrag tijdelijk, maar het gaat niet weg. Het is symptoombestrijding. Het blijft bestaan en als de omstandigheden verder niet veranderen, zal het vroeg of laat terugkeren. Dominantie verdwijnt pas wanneer het zijn functie verliest.

Wat je wél kunt doen, is het gesprek herpositioneren. Je maakt expliciet wat impliciet bleef en brengt structuur aan waar die ontbreekt. Bijvoorbeeld door:

• Het gesprek tijdelijk te vertragen en te kaderen
• Samen het doel van het gesprek te benoemen
• Het tempo van het gesprek bespreekbaar te maken

Zulke interventies gaan niet over de persoon, maar over jullie gezamenlijke proces. Hierdoor ervaren dominante personen deze vaak niet als aanval.

Wanneer de richting van het gesprek duidelijker wordt, verandert de dynamiek vrijwel altijd. De dominante persoon hoeft minder aan het gesprek te trekken, omdat het kader stevig staat. Anderen nemen hierdoor gemakkelijker ruimte in.

De dominante persoonlijkheid verdwijnt niet, het gedrag verschuift. Dominantie krijgt dan weer een constructieve plek: initiatief, scherpte en voortgang. Zonder dat het ten koste gaat van anderen.

Praktische handvatten

Bovenstaande is voor nu wel even genoeg theorie. Tijd voor het leuke gedeelte: wat kan je dóen om gesprekken met dominante gesprekspartners te verbeteren?

Hieronder lichten we zeven praktische manieren toe om jezelf in een gesprek met een dominant persoon steviger te positioneren. Het zijn geen technieken om dominantie te stoppen. De zeven manieren helpen je invloed te houden, zonder de ander te corrigeren of jezelf te overschreeuwen.

Met onderstaande tips gebruik je veelal de inhoud en het gesprek zelf om grip te houden op iemands gedrag, de dynamiek van het gesprek en jullie onderlinge relatie. In dit artikel lees je meer over hoe je een effectief professioneel gesprek aangaat, zonder de relatie onder druk te zetten.

1. Vertraag het gesprek

Dominante personen brengen vaak snelheid. Wat dan helpt, is vertragen voordat je iets inhoudelijks zegt. Bijvoorbeeld door een pauze te nemen of het gesprek tijdelijk te kaderen:

• ‘Voordat we verdergaan, wil ik hier even goed over nadenken.’
• ‘Vind je het goed als ik het gesprek even stilzet?’

2. Benoem het gesprek, niet het gedrag

Zodra je gedrag benoemt, wordt het persoonlijk. Dat vergroot de kans op verdediging of escalatie, en dat wil je niet. Richt je daarom op het gesprek zelf:

• ‘We gaan nu wel erg snel richting conclusies.’
• ‘Ik merk dat we verschillend denken over wat we hier besluiten.’

3. Maak impliciete besluiten expliciet

Dominantie uit zich vaak in het vooruitlopen op toekomstige besluiten. Door dat expliciet te maken, haal je daar de angel uit:

• ‘Is dit een besluit, of een verkenning?’
• ‘Wat ligt hier nu vast, en wat niet?’

Dit voorkomt dat je dominante gesprekspartner je ongemerkt meeneemt in een richting waar je niet achter staat.

Met deze tip pas je de stap ‘verhelderen’ toe van het denkmodel uit dit artikel. Je maakt expliciet dat je éérst wilt snappen wat er speelt, en dat je daarná pas de volgende stap wilt zetten. In het artikel lees je ook over de andere drie stappen: verwerken, veranderen en begrenzen.

4. Neem positie zonder tegenpositie

Veel professionals denken dat ze dominantie alleen kunnen begrenzen door ertegenin te gaan. Maar dat is zelden nodig. Je kunt ook positie innemen door je perspectief rustig naast dat van de ander te zetten:

• ‘Ik kijk hier anders naar.’
• ‘Voor mij voelt dit nog niet rond.’

5. Gebruik je behoefte als richtpunt

In plaats van te reageren op de ander, kun je benoemen wat jij nodig hebt om goed mee te kunnen doen in het gesprek:

• ‘Ik heb iets meer tijd nodig om hier goed over te kunnen nadenken.’
• ‘Voor mij helpt het om eerst het doel scherp te hebben.’

Wanneer je je behoefte niet uitspreekt, loop je het risico dat je gesprekspartner niet goed kan inschatten wat je nodig hebt in het gesprek. In dit artikel lees je meer over de relatie tussen inhoud en behoefte in een professioneel gesprek.

6. Bewaak je eigen tempo

Wie zich laat meeslepen door het tempo van een dominante gesprekspartner, verliest vaak scherpte. Sta jezelf toe om je eigen tempo te blijven aanhouden. Bijvoorbeeld door een zin te herhalen, een gedachte af te maken of bij een interruptie expliciet aan te geven dat je nog niet klaar bent:

• ‘Ik maak mijn gedachte even af.’
• ‘Ik ben nog niet waar jij al bent.’

7. Reflecteer achteraf op de dynamiek

Na een gesprek met een dominant persoon is het verleidelijk om vooral de inhoud te evalueren. Toch verdient juist de dynamiek de aandacht. Zo leer je ervan en weet je de volgende keer nog beter hoe je een gelijkwaardig gesprek kunt creëren. Vragen die hierbij helpen:

• ‘Waar verloor ik de invloed?’
• ‘Wanneer werd ik meegetrokken in een te hoog tempo?’
• ‘Wat had ik explicieter kunnen maken?’

Tot slot

Omgaan met dominante personen vraagt vaak niet om hardheid of correctie, maar om helderheid en herpositionering. Dominant gedrag wordt vaak pas problematisch, wanneer het gesprek en het proces te weinig houvast bieden. Probeer daarom het gesprek te vertragen, te kaderen en expliciet te maken.

Hierdoor verschuift het gedrag vaak vanzelf de goede kant op, en hoef jij jezelf niet te overschreeuwen en de ander niet te corrigeren. Met als eindresultaat dat jij steviger in het zadel zit en meer invloed op het gesprek hebt. En dat is niet alleen voor jou, maar ook voor je gesprekspartner prettig.

Daarnaast helpen onderstaande zeven praktische tips om jezelf in een gesprek met een dominant persoon steviger te positioneren:

1. Vertraag het gesprek
2. Benoem het gesprek, niet het gedrag
3. Maak impliciete besluiten expliciet
4. Neem positie zonder tegenpositie
5. Gebruik je behoefte als richtpunt
6. Bewaak je eigen tempo
7. Reflecteer achteraf op de dynamiek

In onze training ‘Effectieve gespreksvoering‘ oefenen we de inhoud uit dit artikel aan de hand van échte casussen van de deelnemers. Bijvoorbeeld:

• Overleggen waarin je wordt overschreeuwd
• Lastige gesprekken met je leidinggevende
• Situaties waarin jij zélf de dominante persoon bent en dat wilt veranderen

Hierdoor voer je voortaan constructievere gesprekken die minder energie kosten. Bekijk hier de eerstvolgende trainingsdata en meld je aan.